ĐỔI MỚI PPDH TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

Dạy học tác phẩm văn chương ở trường phổ thông chiếm một vị trí quan trọng trong bộ môn Ngữ văn nói riêng và chương trình giáo dục phổ thông nói chung. Môn Ngữ Văn đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực cho người học. Cho nên việc đổi mới phương pháp dạy học để đem lại những giờ học bổ ích cho người học là rất cần thiết.

Trước đây trong những giờ dạy học tác phẩm văn chương, giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, giáo viên cảm thụ hộ học sinh rồi chuyển tri thức đó cho học sinh, học sinh chỉ việc nghe, ghi chép và nhớ theo những gì cô truyền đạt. Việc làm đó đã hạn chế khả năng tư duy sáng tạo của học sinh, đáng lo nhất là đứng trước những tác phẩm văn chương mới học sinh lúng túng, lo sợ, không biết bắt đầu từ đâu, hoặc nếu có cảm thụ thì rất hời hợt, phiến diện. Vậy để đổi mới PPDH tác phẩm văn chương theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của HS, người GV có thể lựa chọn những phương pháp, biện pháp nào?

Thực ra mỗi một phương pháp, biện pháp lại có một ưu thế riêng, điều quan trọng là người giáo viên phải biết lựa chọn và kết hợp các phương pháp làm sao cho phù hợp với bài học với đối tượng học sinh cụ thể. Tuy nhiên chúng ta có thể kể đến một số phương pháp, biện pháp thường được sử dụng trong các giờ học tác phẩm văn chương như sau:

*Phương pháp đọc sáng tạo:

Phương pháp này có vị trí quan trọng trong DH tác phẩm văn chương. Đây là phương pháp tiếp nhận nghệ thuật một cách sáng tạo. Đọc văn thể hiện trình độ, nắm được nội dung tư tưởng tác phẩm sâu sắc đến mức độ nào. Bởi có hiểu tác phẩm học sinh mới có thể đọc đúng. Đọc diễn cảm là một phần của đọc sáng tạo. Từ chỗ đọc đúng đọc hay đến chỗ đọc diễn cảm. Nhưng không chỉ dừng ở việc đọc học sinh còn phải dựa vào kinh nghiệm sống và vốn văn hóa riêng của mình để tiếp nhận văn bản tiếp nhận một cách chủ động sáng tạo.

Mục đích của đọc sáng tạo là hình thành và duy trì những ấn tượng nghệ thuật để học sinh tiếp tục đi sâu vào nội dung tư tưởng và hình thức ngôn ngữ tác phẩm. Phương pháp này phát triển năng lực cảm thụ nghệ thuật cho học sinh. Nó sẽ được vận dụng trong suốt quá trình phân tích, lý giải tác phẩm văn chương.

Ví dụ: Khi dạy học tác phẩm “Chí Phèo” của Nam Cao, trước khi đi phân tích giáo viên cần cho học sinh đọc tác phẩm trước, việc đọc này rất quan trọng với học sinh, các em sẽ nắm được nội dung tác phẩm, có những ấn tượng ban đầu và những suy nghĩ đánh giá của riêng mình về tác phẩm. Điều đó sẽ giúp ích nhiều cho những công đoạn tiếp theo đó là đi vào phân tích, lý giải tác phẩm.

*Phương pháp tái tạo:

Thực chất của phương pháp này là “phục hồi”, tái hiện tri thức đã có sẵn trong bài giảng trong sách giáo khoa. Nếu nhà văn phản ánh cuộc sống trong tác phẩm thì người đọc đi theo hướng ngược lại, từ những chi tiết nghệ thuật của tác phẩm tái hiện cuộc sống khách quan, nó không chỉ là sự hình dung, tưởng tượng mà còn bao gồm cả cách hình dung, tưởng tượng nữa. Vì thế việc tìm hiểu tiểu sử tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, việc tìm ra nhắc lại những những chi tiết nghệ thuật quan trọng chính là nhằm tái hiện lại cuộc sống để tìm ra quy luật cảm nhận và phản ánh của tác giả. Với những tư liệu phong phú, sinh động, câu hỏi chính xác, có tính thẩm mĩ cao, GV và HS có thể tái hiện gần như tất cả những gì tác động đến cảm xúc và suy nghĩ của nhà văn.

*Phương pháp gợi mở:

Khi tìm hiểu tác phẩm văn chương điều quan trọng là ta phải rút ra tác giả muốn gửi gắm điều gì trong tác phẩm, để thể hiện tư tưởng của mình tác giả đã sử dụng những phương tiện nghệ thuật nào? Thế nhưng việc khám phá ra điều đó không phải là dễ dàng mà phải khám phá lý giải từng bước một, dần dần mới đi sâu vào tác phẩm được. Khi đó phương pháp gợi tìm là rất quan trọng. Người giáo viên phải thể hiện rõ trình độ học vấn và năng lực sư phạm trong việc dẫn dắt học sinh khám phá tác phẩm. Giáo viên nêu câu hỏi, tạo tình huống có vấn đề để dẫn dắt học sinh từng bước đi vào tác phẩm văn học nhưng không làm thay sự tìm hiểu của học sinh.

Ví dụ khi dạy học tác phẩm “Vội vàng” của Xuân Diệu, người giáo viên có thể sử dụng phương pháp gợi tìm để yêu cầu học sinh tìm ra những hình ảnh, từ ngữ, biện pháp nghệ thuật thể hiện tình yêu cuộc sống của nhà thơ. Tiếp đến nêu câu hỏi để học sinh tìm ra những từ ngữ, thủ pháp nghệ thuật thể hiện nỗi buồn của nhà thơ trước quy luật nghiệt ngã của tạo hoá…Cứ dần dần như thế GV dẫn dắt học sinh đi qua từng chặng đường cho đến khi các em rút ra được tư tưởng của tác phẩm đó là tình yêu cuộc sống mãnh liệt và quan niệm sống đầy nhân văn, tích cực của nhà thơ. Tuy nhiên PP này cần kết hợp với các PP khác như đọc tái hiện và nghiên cứu…

*Phương pháp nghiên cứu:

Khi học sinh đi tìm hiểu nội dung tư tưởng và nghệ thuật của một tác phẩm chính là nghiên cứu tác phẩm đó. PP nghiên cứu giúp người đọc tiếp cận đối tượng (nhờ đọc sáng tạo), hình dung được đối tượng rõ ràng (nhờ tái hiện), từng bước tìm hiểu chính xác những bộ phận của đối tượng (nhờ gợi tìm). Dựa vào các phương pháp trên, PP nghiên cứu sẽ dẫn đến những kết luận đúng đắn về giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

*Phương pháp diễn giảng và phương pháp giải quyết vấn đề:

Hai phương pháp này cũng rất cần thiết, người GV sẽ diễn giảng nhằm giúp HS làm sáng tỏ hơn vấn đề. Diễn giảng được phối hợp với đàm thoại, với nêu và giải quyết vấn đề, với nghiên cứu. Phương pháp giải quyết vấn đề rất cần thiết trong việc bồi dưỡng năng lực cho học sinh, phát huy năng lực tư duy, sáng tạo, năng lực giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ…… Bởi khi người GV nêu vấn đề, HS buộc phải tư duy để tìm cách giải quyết vấn đề. Khi các em giải quyết vấn đề xong là em đã khám phá ra một chân lý, một tri thức mới.

Ngoài ra GV có thể sử dụng với những phương pháp khác như thuyết trình, đàm thoại tuy nhiên khi sử dụng PP thuyết trình cần lưu ý tránh sa đà.

Để đảm bảo hiệu quả giờ học, giúp HS hoạt động tích cực chủ động chiếm lĩnh tri thức, GV nên tổ chức cho HS học theo nhóm, tổ chức ngoại khóa tham quan thực hành… Việc này rất quan trọng, sẽ giúp phát triển năng lực giao tiếp, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ…

Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Vân
Nguồn: thptsongcong.thainguyen.edu.vn
Bài tin liên quan
Chính phủ điện tử
Tin đọc nhiều
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 24
Hôm qua : 141
Tháng 02 : 4.149
Năm 2021 : 8.663

Liên hệ

Trường THPT Sông Công, Thành phố Sông Công, Thái Nguyên
Địa chỉ : Phường Thắng Lợi, Sông Công, Thái Nguyên
Điện thoại : 02083862653
Fax :02083862653
E-mail : c3songcong@thainguyen.edu.vn